De oorlog die de Verenigde Staten en Israël zijn begonnen tegen Iran, heeft de energiemarkt doen opschudden. Na de Russische inval in Oekraïne is het hiermee de 2e energiecrisis in slechts 4 jaar tijd. Het wordt pijnlijk zichtbaar dat Nederland nog steeds veel te afhankelijk is van fossiele brandstoffen. Stijgende brandstofprijzen zullen tot een hogere inflatie leiden, die volgens de Nederlandse bank mogelijk kan oplopen tot 5%. Bedrijven en maatschappelijke organisaties die hun energiehuishouding op orde hebben zullen hier minder last van hebben en zijn minder afhankelijk van prijsschommelingen op de energiemarkt. Verduurzaming is daarmee niet alleen goed voor het klimaat: het is gewoon slimme bedrijfsvoering.
De Nederlandse fossiele afhankelijkheid
Nederland draait voor haar warmte, elektriciteit en vervoer nog steeds grotendeels op fossiele brandstoffen. Met name aardgas en aardolie. Aardgas verwarmt onze gebouwen en wekt elektriciteit op. Ons vervoer loopt voornamelijk op geraffineerde aardolie: benzine en diesel. In 2025 waren aardgas en aardolie samen goed voor 77% van ons totale energieverbruik. Van dat totaal moeten we meer dan driekwart importeren, wat goed is voor 61% van ons gehele energieverbruik.
Een groot deel van ons aardgas komt uit Nederland zelf (38%), aangevuld met import uit Noorwegen en LNG uit de Verenigde Staten. Deze importafhankelijkheid maakt ons kwetsbaar. Niet zozeer omdat we direct afhankelijk zijn van de Golfstaten, maar indirect wel, omdat olie en gas wereldmarkten zijn. Ongeveer 20% van het wereldwijde aanbod aan olie wordt getransporteerd door de Straat van Hormuz. Door blokkades van de Straat van Hormuz valt dit aanbod weg en zullen afnemers van olie en gas elkaar beconcurreren voor de overige 80%. Dit drijft wereldwijd de prijzen op, ook de olie en gas die Nederland inkoopt.
Bron: Energie Beheer Nederland
Deze energieafhankelijkheid maakt ons strategisch kwetsbaar. We zijn grotendeels overgeleverd aan de grillen van internationale energiemarkten en politieke grootmachten zoals de Verenigde Staten. Dat beperkt onze handelsvrijheid, ook op andere dossiers.
Hoe minder Nederland afhankelijk is van fossiele brandstoffen, hoe kleiner het effect van een energiecrisis op onze economie. Het verduurzamen van onze economie is dan ook essentieel vanuit strategisch oogpunt, toekomstige betaalbaarheid en klimaat.
Maar niet alle sectoren verduurzamen even snel. In de elektriciteitssector gaat het hard: dankzij de spectaculaire groei van zonne- en windenergie wordt inmiddels bijna de helft van alle stroom duurzaam opgewekt. Maar het volle stroomnet remt verdere groei. In de warmtesector gaat het een stuk trager. Nederland is voor haar warmtevoorziening nog voor 89% afhankelijk van fossiele brandstoffen, met aardgas (68%) als de grootste bron.
Hoe worden we minder afhankelijk van fossiele brandstoffen?
Er zijn drie concrete manieren waarop Nederland (en individuele bedrijven en organisaties) zichzelf weerbaarder kunnen maken: energie besparen, zelf energie opwekken en elektrificeren.
- Besparen klinkt simpel en werkt aantoonbaar, maar is niet eenvoudig. Sinds 2022 is het binnenlands gasverbruik met meer dan een kwart gedaald tot ruim 30 miljard kubieke meter: het laagste niveau sinds 1972. Een mooie stap in de goede richting, maar nog niet voldoende. Ook op elektriciteit valt nog veel te winnen. Energieadviseurs schatten dat mkb-bedrijven gemiddeld 20 tot 60% op hun energiekosten kunnen besparen, maar de meeste doen dat nog niet. Van alle bedrijven met een energiebesparingsplicht had in 2024 slechts 44% überhaupt een rapportage ingediend.
- Zelf opwekken vergroot de onafhankelijkheid direct. Hoe meer Nederland haar eigen elektriciteit produceert, hoe minder we geraakt worden door prijsschommelingen en geopolitieke druk. Dat geldt voor het land als geheel, maar net zo goed voor individuele bedrijven en organisaties met zonnepanelen op het dak.
- Elektrificeren is de derde pijler. Doordat een groot deel van onze elektriciteit duurzaam wordt opgewekt, stijgt de prijs van elektriciteit minder hard dan olie en gas. Zeker wanneer deze door panelen op eigen dak wordt opgewekt. Wie zijn pand verwarmt met een warmtepomp in plaats van een cv-ketel, en zijn wagenpark oplaadt in plaats van tankt, heeft meer grip op zijn energiekosten. Daarnaast zijn die warmtepomp en elektrische auto efficiënter dan de fossiele alternatieven en is dit dus ook een mooie verduurzaming.
Cijfers en voorbeelden
De potentie is groot. TNO berekende in oktober 2025 dat bij ambitieuze verduurzaming onze energiekosten bij een nieuwe ‘Oekraïnecrisis’ maar liefst 80% minder hard stijgen dan in 2022. Dat is geen theoretische winst, maar directe bescherming tegen de volgende crisis.
Elders in Europa laten ze zien dat het kan. Portugal wekte in 2024 maar liefst 71% van zijn elektriciteit op uit hernieuwbare bronnen: een record. Aardgas zakte daarmee terug naar slechts 10% van de elektriciteitsproductie, het laagste niveau sinds 1979.
Wat kun jij doen?
Als ondernemer of bestuurder van een maatschappelijke organisatie heb je meer invloed op je eigen energiehuishouding dan je misschien denkt. Elke crisis treft bedrijven met hoge energiekosten het hardst. Wie nu investeert in isolatie, zonnepanelen, een warmtepomp of elektrisch vervoer, bouwt een buffer op tegen de volgende prijspiek.
Daarmee is verduurzaming geen kostenpost meer, maar een risicobeheermaatregel. Je verlaagt je afhankelijkheid van prijzen die je zelf niet kunt beïnvloeden. Je vergroot je voorspelbaarheid en daarmee je financiële stabiliteit. En je laat aan klanten, medewerkers en financiers zien dat je vooruitkijkt.
We moeten daarbij ook de fout vermijden om te stoppen met verduurzamen zodra de energiecrisis weer lijkt te luwen. In dit tijdsgewricht is het erg waarschijnlijk dat er weer een nieuwe crisis ontstaat. Wie dan al heeft doorgepakt, staat er beter voor.
Zo ben je de volgende crisis te slim af
Nederland kan de energiecrisis niet oplossen, maar je hoeft er ook niet machteloos onder te lijden. Wie zijn energiehuishouding serieus neemt door te besparen, zelf op te wekken en te elektrificeren, maakt zichzelf een stuk minder kwetsbaar voor wat er in de wereld gebeurt. Dat is goed voor de portemonnee, goed voor de bedrijfscontinuïteit en goed voor het klimaat.
Wil je weten wat verduurzaming concreet voor jouw organisatie kan betekenen? We raden je aan om gedegen advies in te winnen en te beginnen met het in kaart brengen van je energiehuishouding. Op basis daarvan kun je kijken waar je energie kunt besparen en wellicht zelf kunt opwekken of zelfs opslaan. Als je een lening nodig hebt om die investering mee te financieren, helpen we je graag! We kunnen al vanaf een vroeg stadium meedenken.
